افسانه و اسطوره

** در این جا گزارش شاهنامه از چگونگی بر تخت نشستن لهراسب و داستان  لهراسب با پسرش گشتاسب را پی می گیریم :

• بر تخت نشستن لهراسب :

خبر به لهراسب رسید که کی خسرو و سرداران، همگی در برف ناپدید شده اند . رستم و زال نزد لهراسب رفتند ، لهراسب گفت : همه ی شما سخنان کی خسرو را شنیده اید و امروز هرکس که با من دل یکی ندارد ، بدون سرپوشی بیان کند . اگر بپذیرید که به جای کی خسرو بر شما پادشاه باشم، خواهم ماند وگر نه هر که را خواهید، خود برگزینید. زال زر چنین گفت : سخنان کی خسرو را همه ی ما شنیده ایم اگر سفارش او به جای می آوری بمان :

من و رستم و زابلی هرکه هست       زمهر تو هرگز نشوییم دست

لهراسب روی به گودرز گرد و گفت : ای جهان پهلوان ، تو هم هرچه خواهی بگوی! گودرز پیر که از گم شدن ِ فرزندانش سخت گریان بود با ناله گفت : دریغ از گیو رویین تن و از بیژن شمشیرزن . تا سخنش به آن دو رسید ، دست به گریبان برد و پیرهن خود را از هم درید و فریاد زد : خوشبخت آن کسی که اگر چون من می شد زودتر در خاک می خفت و اما ای لهراسب، من از سخن زال و رستم بیرون نمی روم . در چنین زمانی که کشور آشفته است باید دست در دست هم ، در برابر دشمنان یکدل شویم . پس در روز مهر از ماه مهر به جشن مهرگان ، لهراسب به جای کی خسرو بر تخت نشست .

• پادشاهی لهراسب :

 شهریار ِ نو در دادگستری و دینداری کوشید و از پند و پیمان ِ کی خسرو، دانایان را از روم و چین و هند به ایران گرد هم آورد و در بلخ شهری زیبا و با کـوی و برزن و بازار ساخت. آتشکده ی بزرگ آذر برزین را برپا داشت و در آبادی سراسر ایران کوشید.

• رفتن گشتاسب از پیش لهراسب به خشم:

لهراسپ دو فرزند برومند داشت یکی گشتاسب نام و دیگری زریر که هر دو نیز کارآمد و شایسته ی پادشاهی بودند. ولی لهراسب به دو شاهزاده ی سرافراز ِ دیگری مهر می ورزید که از نوادگان کاووس بودند و از این روی، دل ِ گشتاسب از کار پدر آزرده  وناشاد بود تا آن که روزی شاه با گروهی از بزرگان و سران لشکر به بزم نشسته بود؛ گشتاسب جامی از می سرکشید و از جای برخاست تا لهراسب تاج و تخت کیان را به وی بسپارد. ولی لهراسب از این زیاده جویی و تندی فرزند برآشفت و او را نکوهش کرد و گفت:

جوانی، هنوز این بلندی مجوی       سخن را بسنج و به اندازه گوی

گشتاسب که چنین سردی و خشونتی را از پدر چشم نداشت، رنجیده  شد و در شب تیره، همراه با سیسد سوار ِ خود راه هند در پیش گرفت و به آن سو تاخت.

چون لهراسب از رفتن فرزند آگاه شد، دلش  پراندوه  گشت و جهان دیدگان را فراخواند و اندوه دل خود را با آنان در میان نهاد و از کردار گشتاسب نزد آنان شکوه ها کرد. فرزند دیگرش زریر را فراخواند و با هزار سوار به سوی هند فرستاد و گستهم و گرازه را نیز گماشت تا یکی به روم و دیگری به چین به جست و جوی گشتاسپ بشتابند.

• بازآمدن گشتاسپ با زریر:
  
  
• گشتاسب خشمگین و دل خون،  تاخت تا به کابل رسید و با سوارانش در جای خرمی فرود آمد و به نخجیر پرداخت. از آن سو زریرنیز که شتابان در پی آنان می تاخت در آن نخجیرگاه به گشتاسب و یارانش رسید. دو برادر یکدیگر را در بر گرفتند و گریستند و سپس نشستند و از هر جای سخن راندند. زریر کوشید تا با پند و اندرز برادر را نزد پدر برگرداند و گفت که اخترشناسان در ستاره او دیده اند که روزی به پادشاهی ایران نخواهد رسید پس این بی خردی خواهد بود اگر پادشاهی ایران را بگذارد و به کهتری نزد هندوان رود. گشتاسر نیز اندکی اندیشید و با آن که از پدر دل آزرده بود، پذیرفت که به ایران باز گردد. لهراسر از شنیدن مژده ی بازگشت گشتاسپ بسیار شادمان شد و دستور داد تا به بزرگداشت ِ بازگشت او جشنی بیارایند و خود نیز بسیار از او دلجویی کرد. روزها می  گذشت و باز گشتاسپ مهری از سوی پدر ندید پس بر آن شد که این بار خود به تنهای به روم رود تا دیگر کسی نتواند پی او را بگیرد و بازش گرداند. 

** گزارش شاهنامه ( چاپ مسکو ) از چگونگی پادشاهی لهراسب را  در این جا  پی بگیرید.