افسانه و اسطوره

۷

« ای آذر  ِ آهوره مزدا !
   ترا نماز می­ گذاریم.
  به هنگام بزرگـترین آزمایش ِ ایزدی، به سوی ما آی و بخشش و شادمانی بزرگ - خـُرداد و امـُرداد - ما را ارزانی دار !.»

• پیرامون  این واژه در یسنا، هات ۱، بند ۲، می خوانیم :

۲

« نـُويد ِ [ ستايش ] می‌ دهم.
  ستايش به جای می‌ آورم بهمن و اَرديبهشت و شهريور و سپَندارمَذ و خـُرداد و اَمرداد و گـِوُش تـَشـَنَ و گـوشوروَن و آذر ِ اهورامزدا ـ تـُخشاترين  ِ اَمشاسپَندان ـ را.»

• همچنین در یسنا، هات ۳، بند ۱، می خوانیم :

۱

« اینک به هاوَنگـاه، بَرسَم نهاده با زَور خورش  ِ میَزد، خواستار ستایش خـُرداد و اَمرداد  وشیر ِ خوشی دهنده‌ ام؛ خشنودی اَهوره‌مزدا و اَمشاسپَندان را؛ خشنودی سُروش پارسایِ پاداش بخش ِ  پیروز ِ گیتی افزای را.»

• همچنین درهرمزد یشت، ، بند ۲۵، می خوانیم :

۲۵

«ای زَرتـُشت !
 این است بهمن آفریده ­ی من.
 ای زَرتـُشت !
 این است اَردیبهشت آفریده­ ی من.
 ای زَرتـُشت !
 این است شهریور آفریده ­ی من.
 ای زَرتـُشت !
 این است سپَندارمَذ آفریده­ ی من.
 ای زَرتـُشت !
 اینانند خـُرداد و اَمرداد، هردوان از آفریدگان من. اینان اَشَوَنانی را که به دیگر سرای درآیند، پاداش بخشند.»

** بر پایه دستور زبان اوستایی، امشاسپند امرداد از امشاسپندان مادینه ( مؤنث ) به شمار می آید.

** بر پایه گزارش دفتر پهلوی بندهشن، در بخش گزارش نبردی که بين آفريدگان نیک گيتی و اهريمن در افتاد،  پاسبانی گياهان را در برابر تازش اهريمن، امشاسپند امرداد به خويش پذيرفت :

** بر پایه گزارش دفتر پهلوی بندهشن، رويش گياهان در جهان و افزايش رمه ی گوسفندان  نیز از امشاسپند امرداد است :

« به فـَرشـكـَرد ( روز رستاخيز ) نيز، انوشی ( بی ‌مرگی ) را از امرداد آرايند. اگر ( كسی ) گياه را رامش بخشد يا بيازارد، آن گاه امرداد ( از او ) آسوده يا آزرده بُوَد. او را همكار، ( ايزدان ) رَشـن، اشـتـاد و زامـيـاد بود.»

** بر پایه گزارش دفتر پهلوی بندهش پیرامون امشاسپند امرداد :

« ... كه هستی، زايش و پرورش همه موجودات از آن است و هم زمين را آبادانی از اوست.»

** در گزارش دفتر  پهلوی  بندهشن  پیرامون نگهبانی امشاسپند  امرداد  از گياهان چنين آمده :

** در گزارش دفتر  پهلوی سی روزه ی کوچک، پاسبانی امرداد امشاسپند از گياهان را ستايش شده است :

** بر پایه گزارش دفتر پهلوی  بندهشن :

**  در پی بزرگداشتی كه زردشتيان برای اين امشاسپند و امشاسپند همراه او، خرداد، بجای می آورند، خوراك و نوشابه را در سكوت می خورند و می نوشند و با قاشق فلزی غذا می خورند تا در بزرگداشت و پاسداشت خرداد و امرداد هيچ ‌گونه كوتاهی نشده باشد.

• در اوستا، در يسنا ۳۴، بندهای ۱۰ و ۱۱ آمده است :

** بر پایه گزارش های پهلوی، امشاسپند امرداد به همراه امشاسپاد خرداد، جایگاه و کارکردی ویژه در زایش زردشت دارند. تن - گوهر زرتشت در جهان گیتایی، به اين دو امشاسپند، دو سرور گياهان و آب ها سپرده می شود. از آن سو، فـرَوَهـر زردشت نيز كه از بهشت آورده شده بود، در ساقه ی هومی ( گونه ای گياه مقدس) جای می گيرد. آن شاخه ی هوم را پوروشسب، پدر زردشت به راهنمايی بهمن امشاسپند می گيرد. دو امشاسپند خرداد و امرداد باعث می شوند تا ابرها باران فراوان و گرم فرو ريزند تا گاو و گوسفند و آدميان خوشنود شوند. بهمن و ارديبهشت، پوروشسب را بر آن می دارند تا شش گاو شيری سفيد را به چراگاه ببرد. ( پس از چـَرا ) گاوها با آن كه گوساله ای نزاييده بودند، پستان ها يشان پر از شير می شود. تن - گوهر زردشت از راه ِ گياهان ِ سيراب ِ از باران، در اين شير بود. پوروشسب گاوان شيرده را به خانه می راند تا همسرش، دوغدو، آن ها را بدوشد. پوروشسب ساقه هوم را می فشارد و آن را با شير می آميزد و خود و زنش آن را می نوشند. فـرّ زردشت هم پيش از اين، از سوی اهورا مزدا در وجود مادرش قرار گرفته بود. به اين گونه، فرّ و فروهر و تن - گوهر زردشت با تلاش بهمن و ارديبهشت و خرداد و امرداد و آفرينش های آنان در مادرش روی می دهد. در همین زمان شهريور و اسفند ( آسمان و زمين )، جایگاه اين رويداد بزرگ را آماده می سازند. بودن زردشت در اين جهان چنان سودمند و شفا بخش بود كه چون رشد يافت، آب ها و گياهان از نو رستند و رشد كردند و اهريمن از ترس گريخت.

**  بر پایه گزارش نوشته های دینی زرتشتیان، در جهان مينوی، جايگاه امشاسپند امرداد به همراه خرداد و سپندارمذ بر دست چپ هرمزد ( اهورامزدا ) و سه امشاسپند ديگر ( بهمن، ارديبهشت و شهريور ) بر دست راست اوست.

**  از آن جا كه در باور های زردشتی، هر نيروی اهورایی در جهان، نيرويی اهریمنی در برابر خود دارد، در برابر امشاسپندان و ايزدان هم سـَرديوان و ديوان هستند. سر ديوان ( كمالگان يا كماريگان ) سـَركردگان ِ ديوان هستند و در رده ی نخست ِ آفریدگان اهریمنی جای دارند. زَيْريز ( زَئـيـری ) ديو گرسنگی و دشمن امرداد است كه زهر می سازد. همچنان كه دو امشاسپند خرداد و امرداد در گزارش های اوستایی و پهلوی بیشتر يك جا و با هم ناميده می شوند، زيريز نيز بیشتر همراه با تـَيْريز ( تــَئـيـری ) سـَر ديو ِ تشنگی و دشمن ِ  امشاسپند خرداد نام برده می شود.

**  در گزارش  زراتشت نامه، از سفارشات امشاسپند امرداد به زرتشت چنین می خوانیم :  

** ابوريحان بيرونی در   آثارالباقيه  پیرامون نگهبانی امشاسپند امرداد از گیاهان چنین آورده است :

** خیام در نوروز نامه آورده است :

زیارت پیر نارکی : 

** مراسم پیر نارکی از ۱۲ امرداد ماه تا ۱۶ امرداد  ماه هرسال و برای بزرگداشت این پیر برگزار می شود . به باور زرتشتیان،  پیر نارکی، همان ناز بانو عروس ِ فرمانروای پارس است که به هنگام  تازش  تازیان و در امرداد ماه به جایگاهی در ۵۸ کیلومتری غرب یزد در دامنه ی کوه بلندی به نام کوه تجنک نزدیک دره ی زنجیر، پناه می برد تا در امان باشد .

آیین های  پیر نارکی مانند پیر سبز چندان زیاد نیست و بیشتر به گونه ی گرد همایی است و در آن به یزشن ِ اهورا مزدا و پخش کردن نزورات مانند آش ، آبگوشتی که از قربانی تهیه شده و سیروک ( نانی شبیه پیراشکی که کمی بزرگ تر است ) پرداخته می شود.